– تعریف وقف: عقدی است که به موجب آن ، مالک عین مال معینی از اموال خود را حبس نموده (از نقل و انتقال مصون دارند) و منافع آنرا در راه مصرف معین قرار دهد.
عبارت است از توافق دو یا چند نفر بر امری یا کاری به گونهای که بدون توافق طرفین نمیتوان تغییر ویا تبدیلی در آن داد.
– وقف عام:
وقفی است که در جهت و مصلحت عمومی و یا عناوین عامه باشد مانند وقف بر مساجد، مدارس، تعزیه داری، اطعام، دارو، درمان و… .
– وقف خاص:
وقفی است برای شخص یا اشخاص معین و محصور مانند وقف بر اولاد و احفاد.
– وقفنامه:
سندی است که بیانگر وقفیت مالی برای مصرف معین است.
– موقوفه:
مالی که از طرف واقف برای مصرف معینی وقف گردیده است.
– موقوفه علیهم:
کسانی که از طرف وقف کننده حق بهره بردن از منافع مال موقوفه را داشته باشند.
– بطون لاحقه:
بطن به معنی نسل است و بطون لاحقه یعنی نسلهای بعدی که بعنوان موقوف علیهم محسوب می شوند.
– ثلث باقی:
یک سوم از مال که فرد فوت شده ( موصی ) طبق وصیتش عواید آنرا همیشه برای مصارف عام المنفعه قرار داده است.
– قبض:
قرار گرفتن مال مورد وقف در اختیار موقوف علیهم.
– وقف انتفاع:
نوعی از وقف است که موقوف علیهم آنها ، از عین موقوفه استفاده میکنند.
– وقف منفعت:
نوعی از وقف است که موقوف علیهم آنها، از منافع و درآمد موقوفه استفاده میکنند.
– موقوفات متصرفی:
موقوفاتی که به موجب قانون و آیین نامه های مربوطه اداره آن برعهده سازمان اوقا ف و امور خیریه باشد – موقوفات غیر متصرفی:
موقوفه ای که به موجب وقفنامه اداره امور آن بر عهده متولی باشد.
– نظارت که بر دو نوع است:
الف . نظارت استصوابی: آن است که اقدامات متولی با تصویب قبلی ناظر صورت گیرد.
ب . نظارت اطلاعی: آن است که اقدامات متولی فقط به اطلاع ناظر برسد.
– اماکن مذهبی اسلامی:
به اماکنی اطلاق می شود که برای عبادت یا زیارت یا انجام مراسم مذهبی ایجاد شده باشد مانند مساجد، امامزادگان ، تکایا و ….
– مؤسسات و انجمن های خیریه:
مؤسساتی است غیرتجاری که برای تعظیم شعائراسلامی ، امور فرهنگی ، بهداشتی و امور عام المنفعه تأسیس و به ثبت رسیده باشد.
– صلاحیت:
شرایطی است که متولیان، امناء ، و یا نظارباید بر اساس مفاد وقفنامه و قانون داشته باشند.
– گورستان متروکه موقوفه :
گورستانی است که در حال حاضر میت در آن دفن نمیشود وبه موجب اسناد و مدارک ثبتی و یا وقفنامه یا احکام صادره از محاکم و یا شیاع محلی موقوفه باشد.
– متولی :
شخصی است که به استناد مفاد وقفنامه با تشخیص شعب تحقیق ویا حکم دادگاه جهت اداره امور موقوفه تعیین شده یا بشود.
– نائب التولیه:
شخصی است که از طرف متولی به استناد متن وقفنامه و یا بر اساس موازین شرعی و قانونی برای اداره موقوفه تفویض اختیار می گردد . مدت و حدود اختیارات نائب التولیه بوسیله متولی معین می شود.
– ضم امین:
در مواردی که موجب رأی دادگاه اداره موقوفه می باید با دخالت شخص دیگری علاوه به متولی باشد این عمل ضم امین و شخص تعیین شده امین منضم نامیده می شود.
– بودجه:
پیش بینی درآمد و هزینه موقوفه یا اماکن مذهبی یا مؤسسات خیریه می باشد که بر اساس اسناد و مدارک اجاره ، وقفنامه ، اساسنامه و غیره در فرم مخصوص برای یکسال مالی تنظیم می شود .
– مفاصا حساب:
به صورت حسابی اطلاق می شود که توسط ادارات تحقیق سازمان اوقاف و امور خیریه صادر و در آن در آمد و هزینه های انجام شده در موقوفه با نیات واقف تطبیق و تصویب می شود .
– رقبه:
به کوچکترین واحد شمارش املاک موقوفه اطلاق می شود هر موقوفه یا مکان مذهبی ممکن است دارای یک یا چند رقبه باشد.
– مبرات مطلقه:
آن است که واقف مصرف درآمد را برای احسان خیرات و بریات بدون قید وصف اختصاص داده باشد .
– مجهول المصرف:
موقوفه ای است که به علت فقدان و یا از بین رفتن قسمتی از وقفنامه یا اجمال و ابهام عبارات وقفنامه ، نوع مصرف عواید آن مشخص نباشد.
– مجهول التولیه:
موقوفه ای است که به علت نداشتن وقفنامه یا عدم ذکر نام یا صفت برای اداره آن ، نتوان شخص معینی را به عنوان متولی موقوفه تعیین کرد.
– سیره جاری:
رویهای است مستنبط از نظر واقف که عواید موقوفه فاقد وقفنامه بر اساس آن مصرف می شده است.- پذیره:
وجهی است که به هنگام ایجار اراضی موقوفه با اعطای حق تملک اعیان از مستاجر دریافت می شود.
– اهدایی:
وجهی که به جز موارد اجاره ، پذیره ، سرقفلی و پذیره انتقال به موقوفه تقدیم می گردد.
– تعدی:
تجاوز متولی یا ناظر یا امین موقوفه یا اماکن مذ هبی از حدود قانون یا اذن و یا متعارف نسبت به موقوفه و اماکن مذهبی و یا حقوق آنها .
– تفریط:
ترک عملی از سوی متولی یا ناظر و یا امین که به موجب وظایف معین و یا قانون و یا متعارف برای حفظ عین و یا منافع موقوفه و یا اماکن مذهبی لازم است.